Οι φακοί επαφής για αστιγματισμό υπάρχουν εδώ και δεκαετίες, όμως πολλοί άνθρωποι εξακολουθούν να πιστεύουν ότι με αστιγματισμό η μόνη λύση είναι τα γυαλιά. Η αλήθεια είναι ότι οι σημερινοί τορικοί φακοί καλύπτουν ένα πολύ μεγάλο εύρος συνταγών, από τον ήπιο αστιγματισμό που συνοδεύει λίγη μυωπία μέχρι τους υψηλούς κυλίνδρους που κατασκευάζονται κατά παραγγελία.

Αυτό που αλλάζει σε σχέση με έναν απλό φακό είναι η γεωμετρία και η ανάγκη ο φακός να μένει σε συγκεκριμένη θέση πάνω στο μάτι. Γι' αυτό οι αστιγματικοί φακοί επαφής θέλουν πιο προσεκτική εφαρμογή και λίγο περισσότερη υπομονή στις πρώτες ημέρες.

Γιατί ένας απλός σφαιρικός φακός δεν αρκεί

Στον αστιγματισμό ο κερατοειδής, ή σπανιότερα ο φυσικός φακός του ματιού, δεν έχει την ίδια καμπυλότητα προς όλες τις κατευθύνσεις. Μοιάζει περισσότερο με την επιφάνεια ενός κουταλιού παρά με μια μπάλα, με αποτέλεσμα το φως να εστιάζει σε δύο διαφορετικά σημεία και η εικόνα να βγαίνει θολή ή παραμορφωμένη σε κάθε απόσταση. Για τα αίτια, τα συμπτώματα και τη διάγνωση υπάρχει αναλυτικό κείμενο στο τι είναι ο αστιγματισμός, οπότε εδώ θα μείνουμε στους φακούς.

Ένας σφαιρικός φακός επαφής έχει την ίδια διορθωτική ισχύ σε όλη την περιφέρειά του. Αυτό είναι ιδανικό για τη μυωπία ή την υπερμετρωπία, όπου το μάτι χρειάζεται την ίδια διόρθωση προς κάθε κατεύθυνση. Στο αστιγματικό μάτι όμως χρειάζονται δύο διαφορετικές διορθώσεις, μία για κάθε κύριο μεσημβρινό, και ο σφαιρικός φακός μπορεί να δώσει μόνο μία.

Πώς είναι φτιαγμένοι οι τορικοί φακοί επαφής

Ο όρος «τορικός» προέρχεται από τη γεωμετρία. Αν κόψετε μια φέτα από την επιφάνεια ενός λουκουμά, θα πάρετε ένα σχήμα με διαφορετική καμπυλότητα στον οριζόντιο και στον κάθετο άξονα. Με αυτή τη λογική είναι σχεδιασμένη η οπτική ζώνη στους τορικούς φακούς επαφής.

Δύο ισχύες σε δύο μεσημβρινούς

Ένας τορικός φακός έχει δύο διαφορετικές ισχύες, τοποθετημένες σε μεσημβρινούς που απέχουν 90 μοίρες μεταξύ τους. Η μία αντιστοιχεί στη σφαίρα της συνταγής σας και η άλλη στο άθροισμα σφαίρας και κυλίνδρου. Έτσι κάθε μεσημβρινός του ματιού παίρνει τη διόρθωση που του αναλογεί και οι δύο εστίες ενώνονται σε μία πάνω στον αμφιβληστροειδή.

Γιατί η θέση του φακού έχει τόση σημασία

Εδώ βρίσκεται η βασική διαφορά από τον σφαιρικό φακό. Ένας σφαιρικός φακός μπορεί να γυρίζει ελεύθερα πάνω στο μάτι χωρίς να αλλάζει τίποτα στην όρασή σας. Ο τορικός πρέπει να κάθεται πάντα με τον ίδιο προσανατολισμό, ώστε η κάθε ισχύς να βρίσκεται μπροστά από τον σωστό μεσημβρινό.

Κύλινδρος και άξονας: πώς διαβάζετε τη συνταγή

Η συνταγή για αστιγματικούς φακούς έχει τρεις αριθμούς αντί για έναν. Αν τους καταλάβετε, θα μπορείτε να ελέγχετε και μόνοι σας ότι το κουτί που παραλαμβάνετε είναι το σωστό για κάθε μάτι.

• Σφαίρα (SPH ή PWR): η διόρθωση της μυωπίας, με αρνητικό πρόσημο, ή της υπερμετρωπίας, με θετικό. Αν δεν υπάρχει καμία από τις δύο, γράφεται plano ή 0,00.
• Κύλινδρος (CYL): το μέγεθος του αστιγματισμού σε διοπτρίες. Στους φακούς επαφής γράφεται σχεδόν πάντα με αρνητικό πρόσημο.
• Άξονας (AX): ο προσανατολισμός του αστιγματισμού σε μοίρες, από 0 έως 180. Δεν δείχνει πόσο αστιγματισμό έχετε, αλλά προς ποια κατεύθυνση βρίσκεται.

Ένα παράδειγμα συνταγής

Ας πούμε ότι η συνταγή για το δεξί μάτι γράφει: σφαίρα -3,00, κύλινδρος -1,25, άξονας 180. Αυτό σημαίνει ότι ο φακός έχει ισχύ -3,00 κατά μήκος του οριζόντιου μεσημβρινού και -4,25 στον κάθετο, δηλαδή στις 90 μοίρες. Ο κύλινδρος ενεργεί πάντα κάθετα προς τον άξονα που αναγράφεται.

Αν στο αριστερό μάτι η συνταγή γράφει +1,50, κύλινδρος -0,75, άξονας 90, τότε έχετε υπερμετρωπία με αστιγματισμό και οι δύο ισχύες του φακού είναι +1,50 και +0,75. Είναι πολύ συνηθισμένο τα δύο μάτια να έχουν διαφορετικό κύλινδρο και διαφορετικό άξονα, γι' αυτό τα κουτιά δεν ανταλλάσσονται ποτέ μεταξύ τους.

Σταθεροποίηση: γιατί η περιστροφή του φακού θολώνει την όραση

Κάθε φορά που ανοιγοκλείνετε τα μάτια, τα βλέφαρα σπρώχνουν τον φακό. Ένας τορικός φακός χωρίς σύστημα σταθεροποίησης θα γύριζε συνεχώς και η όρασή σας θα άλλαζε από στιγμή σε στιγμή.

Prism ballast

Είναι η παλαιότερη και πιο διαδεδομένη μέθοδος. Ο φακός είναι ελαφρώς παχύτερος στο κάτω μέρος του και λεπτότερος στο επάνω. Το άνω βλέφαρο, καθώς κατεβαίνει, πιέζει το παχύτερο τμήμα προς τα κάτω, όπως πιέζουμε ένα κουκούτσι ανάμεσα στα δάχτυλα, και ο φακός επανέρχεται στη θέση του.

Δυναμική σταθεροποίηση

Στη δυναμική σταθεροποίηση ο φακός έχει λεπτές ζώνες στο επάνω και στο κάτω τμήμα του, εκεί όπου τον καλύπτουν τα βλέφαρα, και το πάχος του συγκεντρώνεται στην οριζόντια ζώνη που μένει ανάμεσά τους. Τα δύο βλέφαρα συνεργάζονται για να τον κρατούν ευθυγραμμισμένο σε κάθε ανοιγόκλεισμα, χωρίς πρισματικό βάρος στο κάτω μέρος. Αυτή τη λογική ακολουθεί, για παράδειγμα, ο ετήσιος S. STANDARD TORIC, που διαθέτει δυναμική σταθεροποίηση χωρίς prism ballast.

Τι συμβαίνει όταν ο φακός γυρίσει

Αν ο φακός στραφεί μερικές μοίρες, οι δύο ισχύες του δεν βρίσκονται πια μπροστά από τους σωστούς μεσημβρινούς. Ένα μέρος του αστιγματισμού μένει αδιόρθωτο και ταυτόχρονα δημιουργείται ένας νέος, μικρός αστιγματισμός σε άλλη κατεύθυνση. Όσο μεγαλύτερος είναι ο κύλινδρός σας, τόσο περισσότερο γίνεται αντιληπτή ακόμη και μια μικρή περιστροφή.

Από πόσο αστιγματισμό και πάνω αξίζει τορικός φακός

Γενικά, η διόρθωση με τορικό φακό αρχίζει να έχει νόημα από περίπου 0,75 διοπτρίες κυλίνδρου και πάνω. Αυτός είναι και ο μικρότερος κύλινδρος στον οποίο κατασκευάζονται συνήθως οι έτοιμοι τορικοί φακοί. Την τελική απόφαση την παίρνει ο οφθαλμίατρος ή ο οπτικός-οπτομέτρης, αφού δει πώς βλέπετε με κάθε επιλογή.

Σε πολύ μικρό αστιγματισμό, της τάξης των 0,25 ή 0,50 διοπτριών, ο ειδικός συχνά προτείνει σφαιρικό φακό με ελαφρώς προσαρμοσμένη ισχύ, το λεγόμενο σφαιρικό ισοδύναμο. Η λύση αυτή λειτουργεί καλά όταν η σφαίρα είναι πολύ μεγαλύτερη από τον κύλινδρο. Όταν ο κύλινδρος είναι σημαντικό μέρος της συνολικής συνταγής, το σφαιρικό ισοδύναμο αφήνει αισθητή θόλωση.

Αστιγματισμός μαζί με μυωπία, υπερμετρωπία ή πρεσβυωπία

Φακοί επαφής για αστιγματισμό και μυωπία

Είναι ο πιο συχνός συνδυασμός. Η σφαίρα έχει αρνητικό πρόσημο και ο κύλινδρος προστίθεται σε αυτήν. Αν θέλετε να θυμηθείτε πώς προκύπτει η αρνητική σφαίρα, δείτε το κείμενο για το τι είναι η μυωπία.

Φακοί επαφής για υπερμετρωπία και αστιγματισμό

Εδώ η σφαίρα είναι θετική και ο κύλινδρος παραμένει αρνητικός, κάτι που μπερδεύει πολλούς όταν διαβάζουν το κουτί. Περισσότερα για τη θετική διόρθωση θα βρείτε στο τι είναι η υπερμετρωπία.

Αστιγματισμός και πρεσβυωπία

Μετά τα 40 με 45 προστίθεται η δυσκολία στο κοντινό. Παλαιότερα αυτό σήμαινε τορικούς φακούς για μακριά και γυαλιά πρεσβυωπίας από πάνω. Σήμερα υπάρχουν τορικοί πολυεστιακοί φακοί, που συνδυάζουν κύλινδρο, άξονα και προσθήκη για κοντά στον ίδιο φακό.

Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι οι τορικοί πολυεστιακοί φακοί GEMALENS CRYSTAL TORIC MULTIFOCAL, μηνιαίοι φακοί σιλικόνης υδρογέλης με κύλινδρο από -0,75 έως -5,75, άξονες ανά 5 μοίρες και τρεις βαθμίδες προσθήκης (Low, Medium, High).

Αστιγματικοί φακοί επαφής της Stand Gema: σύγκριση

Η Stand Gema διαθέτει τρεις τορικούς φακούς μονής όρασης, με διαφορετικό υλικό και διαφορετικό πρόγραμμα αντικατάστασης.

Στοκ παράμετροι ή RX κατά παραγγελία

Οι μηνιαίοι αστιγματικοί φακοί βγαίνουν σε δύο εκδοχές. Η στοκ εκδοχή καλύπτει τις συνηθέστερες συνταγές, με τέσσερις κυλίνδρους (-0,75, -1,25, -1,75, -2,25) και άξονες ανά 10 μοίρες. Η εκδοχή RX κατασκευάζεται για τη δική σας συνταγή, με κύλινδρο έως -5,75, άξονες ανά 5 μοίρες και περισσότερες καμπύλες βάσης.

Αν ο αστιγματισμός σας είναι πάνω από 2,25 διοπτρίες, αν ο άξονάς σας πέφτει ανάμεσα σε δύο δεκάδες ή αν η σφαίρα σας είναι υψηλή, ο ειδικός πιθανότατα θα σας κατευθύνει σε RX. Για ακόμη μεγαλύτερους κυλίνδρους ή όταν χρειάζεται ακρίβεια μίας μοίρας στον άξονα, υπάρχουν οι ετήσιοι τορικοί φακοί S. STANDARD TORIC, που φτάνουν έως -8,00 κύλινδρο σε βήματα 0,25.

Υδρογέλη ή σιλικόνη υδρογέλη

Το υλικό καθορίζει πόσο οξυγόνο φτάνει στον κερατοειδή. Οι τορικοί φακοί είναι εκ κατασκευής παχύτεροι σε ορισμένες ζώνες, λόγω της σταθεροποίησης, άρα η διαπερατότητα του υλικού έχει εδώ μεγαλύτερη σημασία από ό,τι σε έναν λεπτό σφαιρικό φακό. Οι μηνιαίοι τορικοί φακοί GEMALENS CRYSTAL TORIC είναι από σιλικόνη υδρογέλη με Dk 86 και περιέχουν υαλουρονικό νάτριο, επιλογή που ταιριάζει σε όσους φορούν φακούς πολλές ώρες την ημέρα.

Η κλασική υδρογέλη παραμένει καλή επιλογή για πιο περιορισμένη ημερήσια χρήση και για όσους προτιμούν την αίσθηση ενός πιο μαλακού υλικού. Οι τορικοί φακοί υδρογέλης GEMALENS TORIC 55UV έχουν περιεκτικότητα σε νερό 55% και φίλτρο UV. Για τις διαφορές των δύο υλικών στην πράξη, υπάρχει ξεχωριστός οδηγός για τους φακούς επαφής σιλικόνης υδρογέλης.

Έγχρωμοι φακοί και αστιγματισμός

Μια διευκρίνιση που γλιτώνει από απογοητεύσεις: οι έγχρωμοι φακοί ADORE διατίθενται με ή χωρίς βαθμούς, αλλά δεν διορθώνουν αστιγματισμό. Αν έχετε αισθητό κύλινδρο και φορέσετε έγχρωμο σφαιρικό φακό, θα βλέπετε όπως με οποιονδήποτε σφαιρικό φακό, δηλαδή με κάποια θόλωση.

Δοκιμαστική εφαρμογή, προσαρμογή και συχνά προβλήματα

Τι γίνεται στη δοκιμαστική εφαρμογή

Ο ειδικός τοποθετεί έναν δοκιμαστικό φακό και περιμένει λίγα λεπτά μέχρι να ισορροπήσει. Στη συνέχεια ελέγχει στη σχισμοειδή λυχνία πού έχουν σταθεί τα σημάδια προσανατολισμού, πόσο κινείται ο φακός σε κάθε ανοιγόκλεισμα και πόσο γρήγορα επιστρέφει αν τον στρίψει ελαφρά. Αν ο φακός ισορροπεί σταθερά αλλά με μια μικρή κλίση, διορθώνει τον άξονα της παραγγελίας ώστε να την αντισταθμίσει.

Οι πρώτες ημέρες προσαρμογής

Τις πρώτες ημέρες είναι πιθανό να αισθάνεστε τον φακό περισσότερο από έναν σφαιρικό, ιδίως στο κάτω βλέφαρο. Η αίσθηση αυτή συνήθως υποχωρεί καθώς τα βλέφαρα συνηθίζουν. Ξεκινήστε με λίγες ώρες χρήσης και αυξήστε σταδιακά, σύμφωνα με το πρόγραμμα που θα σας δοθεί.

Θολή όραση με αστιγματικούς φακούς που πηγαινοέρχεται

Η θόλωση που εμφανίζεται και φεύγει είναι το πιο χαρακτηριστικό παράπονο. Αν καθαρίζει με ένα ανοιγόκλεισμα, συνήθως οφείλεται σε στιγμιαία περιστροφή του φακού. Αν επιμένει ή επανέρχεται συνεχώς, πιθανές αιτίες είναι οι εξής:

• ο φακός περιστρέφεται περισσότερο από όσο πρέπει, επειδή η καμπύλη βάσης ή η διάμετρος δεν ταιριάζουν στο μάτι σας
• ο άξονας ή ο κύλινδρος της παραγγελίας χρειάζεται μικρή διόρθωση
• οι φακοί του δεξιού και του αριστερού ματιού έχουν μπει ανάποδα
• η επιφάνεια του φακού έχει στεγνώσει ή έχει μαζέψει εναποθέσεις

Σε κάθε περίπτωση, μην προσπαθήσετε να το λύσετε αλλάζοντας μόνοι σας ισχύ. Αν η θόλωση συνοδεύεται από πόνο, έντονη κοκκινίλα ή φωτοφοβία, αφαιρέστε τους φακούς και επικοινωνήστε άμεσα με οφθαλμίατρο.

Ξηρότητα

Όταν ο δακρυϊκός υμένας είναι ασταθής, ο φακός δεν γλιστρά ομαλά, τα βλέφαρα τον παρασύρουν και η όραση αστατεί. Έτσι η ξηρότητα στους τορικούς φακούς δεν είναι μόνο θέμα άνεσης αλλά και καθαρότητας.

Ενυδατικές σταγόνες κατάλληλες για χρήση μαζί με φακούς επαφής, όπως τα τεχνητά δάκρυα EYEYE Hydraclair, μπορούν να ανακουφίσουν τα στεγνά και κουρασμένα μάτια. Αν η ξηρότητα είναι καθημερινή, αναφέρετέ το στον ειδικό σας, γιατί ίσως χρειάζεται αλλαγή υλικού.

Φροντίδα των τορικών φακών

Η καθαριότητα επηρεάζει άμεσα τη σταθερότητα ενός τορικού φακού. Οι εναποθέσεις πρωτεϊνών και λιπιδίων κάνουν την επιφάνεια τραχιά και αλλάζουν τον τρόπο που ο φακός αλληλεπιδρά με τα βλέφαρα. Μετά από κάθε χρήση τρίψτε απαλά τον φακό στην παλάμη με λίγο διάλυμα, ξεπλύνετέ τον και φυλάξτε τον σε φρέσκο υγρό.

Ένα διάλυμα πολλαπλών χρήσεων EYEMAX All in One καλύπτει καθαρισμό, ξέπλυμα, απολύμανση, ενυδάτωση και φύλαξη των μαλακών φακών. Οι φακοί και η θήκη δεν ξεπλένονται ούτε αποθηκεύονται ποτέ με νερό βρύσης, και οι φακοί δεν φοριούνται στο ντους, στη θάλασσα ή στην πισίνα. Αφαιρείτε τους φακούς πριν από τον ύπνο και τηρείτε αυστηρά το πρόγραμμα αντικατάστασης: ένας μηνιαίος φακός αντικαθίσταται στον μήνα από το άνοιγμα, όσες φορές κι αν φορέθηκε.

Πώς να προχωρήσετε: από τη συνταγή στο σωστό ζευγάρι

Αν έχετε αστιγματισμό και σκέφτεστε φακούς επαφής, ξεκινήστε από έναν πρόσφατο οφθαλμολογικό έλεγχο. Η συνταγή των γυαλιών σας είναι χρήσιμη, αλλά δεν αρκεί. Χρειάζεται μέτρηση του κερατοειδούς και δοκιμή φακών πάνω στο μάτι.

Πείτε στον ειδικό πόσες ώρες φοράτε φακούς, αν δουλεύετε σε οθόνη και αν οδηγείτε νύχτα. Με αυτά τα στοιχεία θα επιλέξει ανάμεσα σε μηνιαίο ή ετήσιο φακό, σε υδρογέλη ή σιλικόνη υδρογέλη, σε στοκ παραμέτρους ή RX. Οι τορικοί φακοί της Stand Gema διατίθενται αποκλειστικά μέσω οπτικών καταστημάτων, όπου γίνεται και η εφαρμογή τους. Βρείτε στον χάρτη τα συνεργαζόμενα οπτικά καταστήματα της περιοχής σας και κλείστε ένα ραντεβού για δοκιμαστική εφαρμογή.

Συχνές ερωτήσεις

Μπορώ να φορέσω φακούς επαφής αν έχω αστιγματισμό;

Ναι, στις περισσότερες περιπτώσεις. Οι τορικοί φακοί επαφής είναι σχεδιασμένοι ακριβώς για αυτό και καλύπτουν από ήπιο έως υψηλό αστιγματισμό, μόνο του ή μαζί με μυωπία, υπερμετρωπία ή πρεσβυωπία. Το αν είναι κατάλληλοι για εσάς το κρίνει ο οφθαλμίατρος ή ο οπτικός-οπτομέτρης, αφού εξετάσει τον κερατοειδή, τα δάκρυα και τη συνταγή σας και δοκιμάσει φακούς πάνω στο μάτι.

Τι σημαίνουν ο κύλινδρος και ο άξονας στη συνταγή;

Ο κύλινδρος δείχνει πόσες διοπτρίες αστιγματισμού έχετε και στους φακούς επαφής γράφεται με αρνητικό πρόσημο. Ο άξονας είναι ένας αριθμός από 0 έως 180 μοίρες και δείχνει προς ποια κατεύθυνση βρίσκεται ο αστιγματισμός, όχι το μέγεθός του. Μαζί με τη σφαίρα, που διορθώνει μυωπία ή υπερμετρωπία, αποτελούν τους τρεις αριθμούς που περιγράφουν πλήρως έναν τορικό φακό.

Γιατί θολώνει η όρασή μου με τους αστιγματικούς φακούς;

Η πιο συχνή αιτία είναι η περιστροφή του φακού. Όταν ο τορικός φακός στραφεί, οι ισχύες του δεν αντιστοιχούν πια στους σωστούς μεσημβρινούς και η εικόνα θολώνει μέχρι να επανέλθει. Αν αυτό συμβαίνει συχνά, μπορεί να χρειάζεται άλλη καμπύλη βάσης, διόρθωση άξονα ή αντιμετώπιση της ξηρότητας. Ελέγξτε επίσης μήπως έχετε ανταλλάξει τον δεξιό με τον αριστερό φακό.

Από πόσο αστιγματισμό χρειάζονται τορικοί φακοί;

Συνήθως από περίπου 0,75 διοπτρίες κυλίνδρου και πάνω. Σε μικρότερο αστιγματισμό ο ειδικός μπορεί να προτείνει σφαιρικό φακό με ελαφρώς προσαρμοσμένη ισχύ, εφόσον η όραση που προκύπτει σας ικανοποιεί. Η απόφαση εξαρτάται και από το πόσο μεγάλη είναι η σφαίρα σε σχέση με τον κύλινδρο, καθώς και από τις οπτικές σας ανάγκες, όπως η νυχτερινή οδήγηση ή η πολύωρη εργασία σε οθόνη.

Υπάρχουν έγχρωμοι φακοί επαφής για αστιγματισμό;

Οι έγχρωμοι φακοί ADORE που διανέμει η Stand Gema διατίθενται με ή χωρίς βαθμούς, αλλά δεν διορθώνουν αστιγματισμό. Αν ο κύλινδρός σας είναι πολύ μικρός, ο ειδικός μπορεί να κρίνει ότι ένας έγχρωμος σφαιρικός φακός είναι αποδεκτός για περιστασιακή χρήση. Με μεγαλύτερο αστιγματισμό η όραση θα είναι αισθητά λιγότερο καθαρή, οπότε συζητήστε το πριν αποφασίσετε.

Πόσο διαρκεί η προσαρμογή στους τορικούς φακούς;

Οι περισσότεροι χρήστες συνηθίζουν μέσα σε λίγες ημέρες έως μία ή δύο εβδομάδες, ανάλογα με την ευαισθησία των βλεφάρων και την προηγούμενη εμπειρία με φακούς. Στην αρχή μπορεί να αισθάνεστε τον φακό περισσότερο από έναν σφαιρικό. Ξεκινήστε με λίγες ώρες και αυξήστε σταδιακά. Αν η ενόχληση ή η θόλωση δεν υποχωρούν, επιστρέψτε στον ειδικό για νέο έλεγχο της εφαρμογής.

Μηνιαίοι ή ετήσιοι αστιγματικοί φακοί;

Οι μηνιαίοι τορικοί φακοί αντικαθίστανται συχνά, άρα ξεκινάτε κάθε μήνα με καθαρή επιφάνεια, και καλύπτουν τις συνηθέστερες συνταγές σε στοκ ή RX παραμέτρους. Οι ετήσιοι κατασκευάζονται με μεγαλύτερη ελευθερία παραμέτρων, για πολύ υψηλούς κυλίνδρους ή ειδικές διαμέτρους, αλλά απαιτούν σχολαστικότερη φροντίδα. Την επιλογή την καθορίζουν η συνταγή σας και η κρίση του ειδικού.